RUNAKUNA  RUWANAPAJIMA: MATERIALIDADESKUNA, KAWSAYKUNA KAWSAJ ARQUEOLOGIAS IMA. K’ancharikunapaj    Sudamericamanta

 

Uchilla killkay:

Registroskuna (arqueológiamanta etnográfiamantawan) ayllukunamanta llank’asqaykuwan

rikuchinku  imaynamantachus  tinkunakunku naturalezanqa  ‘objetos’ nisqanwan

curajyanku imaynatachus kunan ruwakuna chaypi rejsisqaskuna. “Cheqa apasaspa” sut’ichanakuna, ñawpaj teórico-metodológicas tʼukurayta rikuchirqanku.

Kay ñawpakuna tʼukurayta  etnografíasman “etnografías multiespeciesman ima kutinqanku. Chay “etnografías” nisqa rikuchiyta munanku imaynatachus kashanku kawsaynin chay ñaupaj runa nisqankumanta; chay ‘multiespecie’ nisqataj uj disposición metodológicata rikuchiyta munan. Chay disposición metodológica nisqa tukuy runakunaman atichinan tiyan kikillanta chayanapaj, chayk’asqaninkutaj –kayllamantaj, materialesmanta, kasallarkunamanta-  sumaqjina rikuchikunankupaj.

Ashkha llankaykuna  nirinku, chay ´natural’ nisqa  rin, qhawachikun  t’akachikuspa yachaykunapi  pisi suyasqa,   moderna  sut’ichanakunamanta: wasikuna, sitios arqueológicostachu  mikhunastachu  yurakunatawan,  uywakunatawan orqokunatachus  p’ujyotachus kikillantataj pachapi  churanku.  Chay rejpi wajyamuyku t’ukurikunankupaj  uj sumaj kawsanamanta arqueologiata, contextos arqueológicospi kuyuqjina   pʼakikuqjinapis, phajchajina ima  k’asqasqa tinkusqa ima.  Imachus kanman chay objeto nisqa, “la cosa” mana titi kajtin, aswan sinchi, atij kuyunapaj, kawsayniyuj ima. Mayk’aqtaq thajan ukhumpi. Kay especialistaskunamanta tanta arqueológicos abordajesmanta kawsakuna nisqa, kikillantaq jina nisqa, posthumanistas fenomenológicos nisqa ima munan t’ukuchiyta,  wajkuna imapi composiciones materialidadesmanta kayna pachapi kunan jina. kay abordajeskuna ñaupaj rimasqanchismanta, kusqalla rinku, astawan ashkha ñawirikunasta churamuyta munanku chay nisqa ‘lo arqueológico’ ‘lo material’ imachus pitisqa jina registromanta titi yachanapaq, tak’achikunapaj. Wajyayku qamkunata t’ukurinapaj, kay etnograficoskuna arquelogicoskunawan registrosmanta, empíricos clásicamente rejsiqakunawam naturales jina qhawaspa imaynatachus kawsakunku chay waqin referenteskunawan ‘mana naturales’ nisqa (‘t’akachakusnintaj’) qhawaspataj chay tantanakunanta, awasqakunanta ch’ampakunanta ima apanku tukuy pachapi rikhurichispa ima (‘t’akachakusnintaj’origamijina). Tukunapaj, wajyayku tukuyta jamuchunku ruwakunankupaj mosoj modalidadesta presentacionesmanta rikuchinapaj sut’ichanapaj kay yachaykunasta imaynatapis atiykuman chayayta mosoj ñankunaman mask’anapaj fenomenosta yachakuyta munayku.

 

Sumak shimi:

Imayna kajtin, ruwasqa, runakuna, kawsakuna, achkha imakuna.

 

pushak runakuna: 

 

Bernarda MarconettoUNC-CONICET, Argentina. bernarda.marconetto@gmail.com

Verónica S. LemaCONICET, Argentina. vslema@gmail.com

José Roberto PelliniUFS, Brasil. jrpellini@gmail.com

 

rimak.

 

Benjamín Alberti - Framingham State University